[Ôn Thi Đại Học Môn Văn Phần 3] Phân tích vẻ đẹp của nhân vật Huấn Cao

Đề bài: Có ý kiến cho rằng: “ Nét độc đáo trong truyện ngắn “ Chữ người tử tù” là vẻ đẹp về tài năng và khí phách của Huân Cao được cảm nhận qua con mắt và sự đánh giá của quản ngục” . Anh chị hãy chứng minh điều đó và cho biết dụng ý của Nguyễn Tuân thông qua cách miêu tả đó.

Gợi ý làm bài

Mở bài

Giới thiệu về Chữ người tử tù và nhân vật Huấn Cao.

Thân bài

Vẻ đẹp của Huấn Cao được soi chiếu dưới cái nhìn của viên quản ngục – người đại diện cho chính quyền phong kiến xưa, người có vị trí hoàn toàn đối lập với Huấn Cao. Tuy nhiên, qua cái nhìn của viên quản ngục, người đọc phát hiện ra vẻ đẹp lẫn niềm ngưỡng mộ, tôn kính mà quản ngục dành cho kẻ tử từ trong đề lao của mình.

– Vẻ đẹp khí phách:

+ Thể hiện qua hành động “rỗ gông” như một sự thách thức lại chính quyền, chế độ nhà tù.
+ Những lời đối đáp đầy khí phách, bản lĩnh của Huấn Cao dành cho quản ngục và viên thơ lại.
+ Thái độ thản nhiên nhận rượu thịt và ăn uống ngon lành.

– Vẻ đẹp tài hoa:

+ Viết chữ đẹp nổi tiếng cả một vùng.
+ Chữ viết là nơi thể hiện chất tài hoa, khí phách, thiên lương của Huấn Cao “chữ ông Huấn Cao vuông lắm…”

– Vẻ đẹp thiên lương:

+ Biết quý trọng nhân cách con người dù người đó ở địa vị hoàn toàn khác mình
+ Chỉ ra con đường hướng thiện, thiên lương cho con người.
Vẻ đẹp của Huấn Cao đã soi chiếu tâm hồn cho con người quản ngục. Hai người gặp nhau, hiểu nhau bởi cùng có chung cái tâm, ngưỡng mộ cái tài, coi trọng khí phách.

Kết bài

Khẳng định vẻ đẹp của : Chữ người tử tù” và tài năng của Nguyễn Tuân. Tài
năng thể hiện cái tài, cái tâm của người cầm bút và nâng niu vẻ đẹp của tâm hồn con người.

 

Bài viết tham khảo

Chữ người tử tù là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Tuân rút từ tập “Vang bóng một thời”. Truyện ngắn đã khắc họa được một hình tượng đẹp: hình tượng Huấn Cao. Đặc biệt, chân dung nhân vật ông Huấn Cao lại luôn được đặt trong sự quan sát, đánh giá của viên quản ngục. Chính điều này đã làm nên nét đặc sắc của tác phẩm.

Huấn Cao là nhân vật trung tâm của tác phẩm. Lúc đầu, truyện có tên là “Dòng chữ cuối cùng” kể về những tháng ngày cuối cùng của Huấn Cao trong nhà ngục tỉnh Sơn. Hình tượng nhân vật này được xây dựng từ nguyên mẫu Cao Bá Quát – một danh sĩ thế kỉ XIX, nổi tiếng về tài viết chữ đẹp và khí phách lừng lẫy. Ông từng cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình thời vua Tự Đức. Ở Cao Bá Quát hội tụ hai phẩm chất: chí sĩ và nghệ sĩ. Nguyễn Tuân đã khai thác triệt để đặc điểm này khi xây dựng nhân vật, biến nhân vật Huấn Cao trở thành một ẩn dụ nghệ thuật, bộc lộ ý tưởng của mình: sự trân trọng, tôn thờ cái đẹp như một báu vật thiêng liêng vượt lên trên cõi đời phàm tục. Ở Huấn Cao có sự kết tụ hài hòa giữa tài năng, khí phách và thiên lương. Cái đẹp tuyệt đỉnh, tuyệt đối của nhân vật này, không phải hiện lên trực tiếp qua sự mô tả của tác giả mà thông qua sự đánh giá, nhận xét và thái độ của một nhân vật khác là quản ngục. Đây là sáng tạo độc đáo của Nguyễn Tuân. Một mặt nó làm cho nhân vật hiện lên khách quan, tranh được mọi sự gò ép, áp đặt. Mặt khác, nó cũng có tác dụng như một chiếc đòn bẩy, tôn cái tài, cái đẹp, cùng những phẩm chất đáng quý của Huấn Cao lên gấp nhiều lần. Và như vậy, người đọc có cảm giác nhân vật đã trở thành một huyền thoại, sống mãi trong niềm tôn thờ, ngưỡng mộ của người đời. Điều này cũng phù hợp với quan niệm về cái đẹp của Nguyễn Tuân.

Cũng như rất nhiều nhân vật khác của Nguyễn Tuân, Huấn Cao hiện lên là người có tài năng khác thường. Nét tài hoa này trước hết ở tài viết chữ đẹp. Đó là tài viết chữ Hán – thứ chữ tượng hình – đã được người xưa nâng lên tầm nghệ thuật thư pháp. Việc chơi chữ đã trở thành một thú vui truyền thống đáng quý của dân tộc. Tuy chưa xuất hiện như tài viết chữ đẹp của Huấn Cao đã được viên quản ngục và thầy thơ lại nhắc đến với sự ngưỡng mộ. Ông là người viết chữ đẹp “nổi tiếng cả tỉnh Sơn. Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm”. Nguyễn Tuân còn dùng thủ pháp đòn bẩy để tô đậm chất tài hoa khác thường của Huấn Cao qua việc diễn tả thái độ sùng kính của quản ngục. Ngay từ khi mới gặp Huấn Cao, thầy quản đã quên đi chức trách của một nhà hành pháp để khát khao có được chữ ông Huấn treo. Quản ngục sẵn sàng chịu nhục, thậm chí chịu chết chém để đạt được mong ước bấy lâu. Điều đó có nghĩa, nhân vật này đã đặt chữ ông Huấn – cái đẹp – lên cao hơn cả danh dự và tính mạng của mình. Thái độ của viên quản ngục tạo ra hai cái khác thường: tài hoa của Huấn Cao đạt đến mức khác thường và niềm đam mê cái đẹp của thầy quản cũng đạt tới mức khác thường.

Không chỉ tài hoa nghệ sĩ, Huấn Cao còn có khí phách – đây là nét mới của Huấn Cao so với các nhân vật khác trong vang bóng một thời. Trước hết, Huấn Cao lớn về tầm vóc tư tưởng. Ông là người dám từ bỏ công danh để xả thân vì nghĩa lớn, phất cờ dấy binh, chống lại triều đình, trở thành kẻ đại nghịch. Ở Huấn Cao, con người nghệ sĩ đã có sự kết hợp tuyệt đẹp với con người nghĩa sĩ. Bởi vậy, khi quản ngục nhận xét về chữ viết của Huấn Cao thì bên cạnh cái tài hoa còn có cái chí lớn: “Những nét chữ tròn, vuông, tươi tắn nói lên cái hoài bão tung hoành của một đời con người”

Bên cạnh tầm vóc tư tưởng, nhân vật này còn lớn lao ở tư thế bất khuất. Huấn Cao bị bắt, bị khép vào tội đại hình nhưng ông vẫn giữ tư thế đàng hoang, ung dung đến khinh bạc. Để khắc học nét tính cách này, Nguyễn Tuân đã huy động rất nhiều chi tiết gai góc để phô lộ cái liều, cái “ngông” của một trang anh hùng giữa ngục thất. Nào là tính ông Huấn vốn “khoảnh, ngoài vài ba người bạn tri kỉ ông không cho ai chữ bao giờ”; nào là ông Huấn mắng thẳng kẻ đang biệt đãi ông, cầm giữ sinh mạng ông là quản ngục: “Ngươi hỏi ta muốn gì, ta chỉ muốn có một điều là nhà ngươi đừng bao giờ đặt chân vao đây nữa…”

Trước cái uy của Huấn Cao, quản ngục không chỉ kính nể mà còn khiếp hãi. Bị Huấn Cao xua đuổi, kẻ nắt trong tay quyền lực chốn lao từ chỉ khúm núm: “xin lĩnh ý”. Đó cũng là sự khuất phục của quyền lực trước cái đẹp khiến hình tượng Huấn Cao ngời sáng hơn. Cách tả người anh hùng của Nguyễn Tuân khác hẳn lối tả người anh hùng trong văn học cổ: tả trang hào kiệt mà không cần tới “ râu hùm, hàm én, mày ngài” ( Truyện Kiều, Nguyễn Du) hay binh đao nảy lửa. Trái lại, người anh hùng lại bị đẩy vào thế hổ sa cơ. Đây cũng là chỗ độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Nguyễn Tuân – tước bỏ những thước đo bên ngoài để miêu tả người anh hùng với những thước đo mới bên trong. Chất anh hùng của nhân vật được toát lên từ thái độ và con mắt đánh giá của người khác.

Nếu miêu tả Huấn Cao, Nguyễn Tuân chỉ dùng lại ở tài hoa và khí phách, tức là chỉ dừng lại ở cái kiêu bạt và gai góc thì người đọc sẽ nể phục nhưng hưa chắc đã yêu quý nhân vật. Bức chân dung ông Huấn chỉ được hoàn thiện khi nhà văn chấp bút đưa ra vẻ đẹp thứ ba: thiên lương trong sáng tạo thành thế liên hoàn giữa tài hoa – khí phách – thiên lương. Nhân vật tới lúc này mới trở thành biểu tượng của sự hoàn thiện, hoàn mỹ, mang đậm cảm hứng lãng mạn và màu sắc lí tưởng đặc trưng của Nguyễn Tuân. Trong thẳm sâu tâm hồn ông Huấn, cái đẹp gắn với cái thiện, cái thiện chính là cái đẹp ở phương diện nhân cách. Thế kỉ XX, con người từng tiên đoán và khao khát đạo đức học trở thành mĩ học của tương lai. Huấn Cao có thể coi là biểu tượng của tiên đoán ấy. Cái thiên lương lành vững trong lòng ông được thể hiện trước hết ở sự tự ý thức, trân trọng và giữ gìn cái tài của mình. Ông từng nói : “ Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền lực mà ép mình viết câu đối bao giờ”. Không chỉ biết trân trọng cái đẹp của mình, Huấn Cao còn có một tấm lòng “biệt nhỡn liên tài”, biết quý cái dẹp trong tâm hồn người khác. Khi nhận ra cái thiện tâm của viên quản ngục, ông Huấn nói một câu đầy a 6n hện: Thiếu chút nữa ta phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”. Ông Huấn là người không biết sợ tiền bạc, quye62nthe61 và thậm chí cả cái chết nhưng lại sợ phụ bạc một tấm lòng trong thiên hạ. Chỉ có những nhân cách lớn mới có cái sợ cao quý như thế. Cảm tấm lòng biết yêu quý cái đẹp của quản ngục, Huấn Cao đã không ngần ngại tặng chữ. Vậy nên mới có cảnh cho chữ trong tù mà tác giả gọi là “cảnh thượng xưa nay chưa từng có”.

Ở cảnh cho chữ này, vẻ đẹp của Huấn Cao được khắc họa nổi bất nhất, toàn diện nhất , sinh động nhất. Cảnh cho chữ diễn ra trong một hoàn cảnh thật đặc biệt. Không phải nơi thảo đường hay một chốn thư phòng với hương trầm thơm ngát mà là một phòng giam chật hẹp, ẩm ướt, hôi hám. Nổi bật trên cái nền ấy là hình ảnh Huấn Cao với thư thế thật đẹp: một người tù, cổ đeo gông , chân vướng xiềng, đang tô đậm nét chữ trên tấm lụa trắng tinh. Không gian như ngừng trôi và thời gian dường như ngưng đọng, thiêng liêng, trang trọng. Bên cạnh Huấn Cao là viên quản ngục và thầy thơ lại: “người tù viết xong một chữ, viên quản ngục lại vội khúm núm cất những đồng tiền kiễm đánh dấu ô chữ”.Cái tâm của quản ngục đang điều khiển cái tài của Huấn Cao. Cái tài của Huấn Cao đang phụng sự cái tâm của quản ngục. Cái tâm và cái tài đang hòa vào nhau để sáng tạo ra cái đẹp.

Có lẽ xúc động nhất là lời khuyên của Huấn Cao như một di chúc thiêng liêng “Tôi bảo thực đấy, thầy quản nên tìm về nhà quê mà ở” ; “ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững…”. Đây là lời khuyên chân tình của con người đã nghiệm ra lẽ phải và chân lí ở đời. Trong lời khuyên ấy, ta nhận thấy vẻ đẹp của nhân cách. Cái đẹp có thể nảy sinh từ cái chết nhưng cài đẹp không bao giờ song hành cùng cái ác. Giữ lấy thiên lương cho lành vững cũng chính là giữ được cái thiện ở đời. Lời khuyên cùng những hoài bão tung hoành của đời Huấn Cao đã cảm hó được viên quản ngục: “Kẻ mê muội này xin báo lĩnh”. Nguyễn Tuân đã chọn được một chi tiết nghệ thuật hết sức độc đáo để phô diễn quyền uy của cái đẹp trong việc khuất phục quyền lực của cái ác, cái xấu. Cái vài của quản ngục trước Huấn Cao giống như cái bái lạy trước hoa mai của Cao Chu Thần thuở xưa: “ Nhất sinh đê thủ bái mai hoa” ( Một đời chỉ biết cúi đầu lạy hoa mai). Ta tin rằng sau khi nhận được những nét chữ cao quý của Huấn Cao, quản ngục sẽ sống khác đi để giữ mình luôn là “một thanh âm trong trẻo giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn , xô bồ”. Với ý nghĩ như thế, cảnh cho chữ bỗng trở thành cảnh thụ giáo thiêng liêng mà hình tượng trung tâm là Huấn Cao – vị giáo chủ mang trong mình quyền uy của cái đẹp.

Nguyễn Tuân vốn nhìn đời trên hai thái cực: cái đẹp và cái ác. Cái đẹp thì cao cả, thánh thiện, cái ác thì tầm thường, phám tục. Đặc trưng cho cái đẹp là những con người rất mực tài hoa, khí phách và có thiên lương trong sáng như Huấn Cao. Hia2nh ảnh lồng lộng của ông Huấn Cao chính là biểu tượng thẩm mĩ của Nguyễn Tuân, là lời tụng ca bất tận cho cái đẹp vĩnh cửu của cuộc đời này. Huấn Cao không chỉ là một nghệ sĩ mà còn là một anh hùng chống bất công trong xã hội. Về mặt này, nhân vật trở thành một ẩn dụ kín đáo cho sự phẫn nộ của Nguyễn Tuân đối với xã hội đương thời. Do vậy, Chữ người tử tù còn nằm trong mạch nguồn yêu nước, cái dẹp gắn cái tâm làm nên sức sống bền lâu của ngòi bút Nguyễn Tuân.

 

Xem thêm các bài viết về Chữ người tử tù – Nguyễn Tuân TẠI ĐÂY